Boekhouding
Finance
Boekhouding
Hoe Nederlandse mkb-bedrijven omzet verliezen door onbetaalde facturen en hoe je dit stopt
Wanbetalers kosten het Nederlandse mkb daadwerkelijk omzet. Ontdek welke rente en kosten u kunt vorderen, bekijk een effectief stappenplan voor debiteurenbeheer en lees hoe u de btw terugvraagt.
•
15 min.

Intro
Een Nederlands mkb-bedrijf verliest zelden een klant door één onbetaalde factuur. Het verliest maand na maand marge, liquiditeit en aandacht aan een handvol laatbetalers. Het grootste deel van dat verlies is te voorkomen. De oplossing is een cyclus met vier stappen: voorkomen, opvolgen, escaleren en afboeken. De meeste handleidingen behandelen slechts één moment in die cyclus, meestal wanneer de klant al niet meer reageert. Dit artikel volgt één factuur vanaf de verzenddatum tot de dag waarop zij wordt betaald of afgeboekt, met één doorlopend rekenvoorbeeld voor facturen aan ondernemingen en consumenten in Nederland.
Waar het geld weglekt
Begin met de vervangingsomzet. Een factuur van € 5.000 die nooit wordt betaald, moet opnieuw worden verdiend. Bij een nettomarge van 20% is daarvoor € 25.000 aan nieuwe omzet nodig. Een dubieuze vordering is dus geen afrondingsverschil in de winst-en-verliesrekening, maar een nieuwe omzetdoelstelling. De omvang van het probleem is reëel. Een betalingsonderzoek uit 2026 onder Nederlandse B2B-leveranciers van een grote kredietverzekeraar meldt dat bijna een vijfde van de facturen te laat wordt betaald. Gemiddeld wordt ongeveer 1% van de facturen oninbaar, maar bij ondernemingen met veel achterstallige posten kan dat boven 5% uitkomen.
Geld lekt op zeven plaatsen weg en drie daarvan ontstaan voordat iemand te laat betaalt. De eerste is dat betaalvoorwaarden niet zijn afgesproken of alleen in het hoofd van de eigenaar bestaan. De tweede is een gebrekkige factuur: geen inkoopordernummer, de verkeerde juridische entiteit, een onduidelijke vervaldatum of geen eenvoudige betaalmogelijkheid. De derde is het ontbreken van een kredietcontrole, terwijl één klant een groot deel van de omzet vertegenwoordigt. De vierde is opvolging op basis van stemming of geheugen, waardoor de betaalduur ongemerkt oploopt. Juist daarvoor bestaat Days Sales Outstanding, DSO, in de managementrapportage. De vijfde is dat rente en incassokosten nooit worden gevorderd, waardoor te laat betalen voor de debiteur kosteloos blijft. De zesde is dat ontvangen betalingen niet aan de juiste factuur worden gekoppeld, bijvoorbeeld door een overschrijving zonder betalingskenmerk. De factuur blijft dan openstaan of een klant wordt aangemaand terwijl al is betaald. De zevende is dat vorderingen te laat of helemaal niet worden afgeboekt, waardoor ook de btw niet wordt teruggevraagd. Bij het factuurstelsel komt daar een Nederlands liquiditeitseffect bij: je bent de btw verschuldigd over het tijdvak waarin je factureert, ook als de klant nog niet heeft betaald. Bij iedere late betaling financier je dus zowel het werk als de btw voor.
Belangrijkste conclusie: De meeste onbetaalde facturen gaan verloren door het proces en niet uitsluitend door de klant. Schriftelijk overeengekomen voorwaarden, een correcte factuur, een vaste opvolgroutine en een tijdige afboeking dichten het grootste deel van het lek.
Wat de wet je al biedt
Begin met de hoofdregel. Als ondernemingen niets hebben afgesproken, moet een zakelijke factuur in beginsel binnen 30 dagen na ontvangst worden betaald. Tussen ondernemingen kan doorgaans een termijn tot 60 dagen worden overeengekomen. Een langere termijn is alleen geldig als die uitdrukkelijk is afgesproken en niet kennelijk onbillijk is. Een grootbedrijf mag tegenover een mkb-onderneming of zelfstandige geen betaaltermijn van meer dan 30 dagen bedingen; een langere termijn in de inkoopvoorwaarden is nietig. Met grootbedrijf wordt hier de wettelijke categorie uit het Burgerlijk Wetboek bedoeld. Overheden betalen in beginsel binnen 30 dagen en alleen in uitzonderlijke omstandigheden binnen 60 dagen.
Bij een zakelijke debiteur ontstaat na het verstrijken van de overeengekomen vervaldatum in beginsel automatisch betalingsverzuim. Is geen termijn afgesproken, dan gaat de wettelijke handelsrente doorgaans lopen na de wettelijke termijn van 30 dagen. Een voorafgaande herinnering is voor een zakelijke handelsvordering niet altijd vereist, al blijft zij praktisch verstandig. De wettelijke handelsrente is gekoppeld aan de relevante ECB-rente plus acht procentpunt en wordt ieder halfjaar vastgesteld. Van 1 juli tot en met 31 december 2026 bedraagt zij 10,4% per jaar, na 10,15% in de eerste helft van 2026. Op 1 januari 2027 kan het percentage opnieuw veranderen. Voor niet-handelstransacties met consumenten bedraagt de wettelijke rente sinds 1 januari 2026 4% per jaar. Bij consumenten moet wel afzonderlijk worden beoordeeld wanneer verzuim is ingetreden; een op de factuur gedrukte datum maakt de rente niet in iedere situatie automatisch verschuldigd.
De wettelijke staffel voor buitengerechtelijke incassokosten wordt berekend over de hoofdsom, in dit voorbeeld inclusief btw: 15% over de eerste € 2.500, 10% over de volgende € 2.500, 5% over de volgende € 5.000, 1% over de volgende € 190.000 en 0,5% over het meerdere. Het minimum is € 40 en het wettelijke maximum € 6.775. Bij consumenten is één verschil doorslaggevend. Voordat incassokosten verschuldigd worden, moet de consument een geldige kosteloze veertiendagenbrief ontvangen. Daarin staat het exacte bedrag aan incassokosten dat volgt als niet tijdig wordt betaald en krijgt de consument veertien volle dagen, te rekenen vanaf de dag na ontvangst. De staffel vormt voor consumenten het maximum. Bij zakelijke debiteuren is zo’n afzonderlijke brief niet verplicht. Als partijen geen afwijkende incassoafspraak hebben gemaakt, biedt de wettelijke regeling het uitgangspunt; zakelijke voorwaarden kunnen redelijke andere kosten bevatten. Een stevige laatste sommatie blijft verstandig. Een zzp’er die voor de onderneming koopt, geldt hierbij als zakelijke klant. Rente en kosten zijn vorderingen op de debiteur, geen gegarandeerde opbrengsten. Niet-verhaalbare kosten blijven voor eigen rekening.
Moment | Wat de wet biedt | Wat je aan de vordering kunt toevoegen | Actie |
|---|---|---|---|
Factuurdatum, niets afgesproken | Zakelijke betaling in beginsel verschuldigd 30 dagen na ontvangst van de factuur | Nog niets | Vermeld een concrete vervaldatum |
Overschreden zakelijke vervaldatum | Zakelijke debiteur is doorgaans van rechtswege in verzuim | Wettelijke handelsrente; 10,4% per jaar van 1 juli t/m 31 december 2026 | Stuur een vriendelijke herinnering |
Circa twee weken te laat | Verzuim loopt door; schriftelijke sommatie versterkt het dossier | Rente loopt door | Bel de betaler en stuur daarna een formele sommatie |
Consument na geldige veertiendagenbrief | Brief is verplicht voordat incassokosten ontstaan | Wettelijke incassokosten plus, na ingetreden verzuim, 4% wettelijke rente | Noem het exacte kostenbedrag en geef veertien volle dagen na ontvangst |
Zakelijke debiteur na laatste sommatie | Incassokosten kunnen worden gevorderd; contractuele voorwaarden kunnen afwijken | Redelijke incassokosten plus handelsrente | Draag over aan incassobureau, gerechtsdeurwaarder of advocaat |
Uiterlijk één jaar na overeengekomen vervaldatum | Vorderingsdeel geldt voor de btw als oninbaar | Btw terug via de aangifte bij toepassing van het factuurstelsel | Vraag btw terug, boek af en houd een volglijst bij |
Meestal vijf jaar; bij koopprijs consumentenkoop vaak twee jaar | Rechtsvordering verjaart als niet tijdig wordt gestuit | Niets | Stuit de verjaring schriftelijk vóór het einde van de toepasselijke termijn |
Veel mkb-bedrijven stoppen halverwege deze ladder. Daardoor is het daadwerkelijk claimen van rente vaak de goedkoopste procesverbetering. De btw-momenten worden uitgebreider behandeld in wanneer moet een ondernemer btw-aangifte doen?.
Los het op voordat de factuur wordt verstuurd
De factuur is je eerste incassomedewerker. Spreek betaalvoorwaarden schriftelijk af, houd de termijn kort en vermeld de vervaldatum als concrete datum. “Betalen binnen 30 dagen” kan discussie oproepen over de begindatum; “betalen uiterlijk 14 december” doet dat niet. Verstuur de factuur direct. Als de wettelijke termijn vanaf ontvangst loopt, is een factuur die drie weken als concept blijft staan een cadeau van drie weken aan de klant.
Zet op de factuur alles wat de crediteurenadministratie van de klant nodig heeft: inkoopordernummer, referentie en juiste statutaire naam. Een aanzienlijk deel van de achterstand ontstaat niet door betalingsweigering, maar doordat de factuur niet verwerkt kan worden. Is een factuur onjuist, corrigeer die dan met een creditfactuur en een nieuwe factuur in plaats van erover te blijven discussiëren. De creditfactuur legt uit wanneer en hoe dat gebeurt.
Vraag bij grote of nieuwe klanten om een aanbetaling of factureer in termijnen, zodat één factuur niet het volledige risico draagt. Voer bij nieuwe zakelijke klanten een eenvoudige kredietcontrole uit en let op concentratie. Een klant die een derde van je omzet vormt en pas na 60 dagen betaalt, is feitelijk een financieringsbeslissing die je mogelijk nooit bewust hebt genomen.
Maak betalen eenvoudig en herkenbaar. Een betaallink of QR-code met factuurnummer zorgt dat de betaling automatisch aan de juiste factuur wordt gekoppeld. Een overschrijving met alleen een bedrijfsnaam laat de factuur mogelijk openstaan en kan ertoe leiden dat een klant die al heeft betaald toch wordt aangemaand. Dat probleem wordt behandeld in waarom de boekhouding niet aansluit op het banksaldo. Gebruik voor terugkerende werkzaamheden waar passend een automatische incasso met een geldige machtiging.
De opvolgroutine die betalingen oplevert
Begin uiterlijk op de vervaldatum, want de routine hoort dan al te draaien. Onderstaande cadans is praktische werkwijze en geen wettelijke verplichting. Stuur drie dagen vóór de vervaldatum een vriendelijke melding met betaallink. Verstuur de dag na de vervaldatum automatisch een korte herinnering. Bel ongeveer een week later met degene die de betaling daadwerkelijk uitvoert, vraag om een concrete betaaldatum en leg die vast. Stuur na ongeveer twee weken een formele sommatie met hoofdsom, rente en, voor zover toegestaan, incassokosten. Volg na ongeveer een maand met een laatste sommatie waarin de volgende stap wordt aangekondigd.
Het telefoongesprek heeft vaak het hoogste rendement, omdat “ik kijk ernaar” verandert in een datum waarop iemand kan worden aangesproken. Stel drie vragen: is de factuur ontvangen en goedgekeurd, wordt iets betwist en op welke datum vindt betaling plaats? Wordt slechts een deel betwist, vraag dan om onmiddellijke betaling van het onbetwiste deel en handel het restant afzonderlijk af. Zo blokkeert discussie over één regel niet de volledige factuur. Bevestig het antwoord dezelfde dag in een korte e-mail; dat vormt het begin van een bruikbaar dossier.
Een vaste routine beschermt juist de klantrelatie. Klanten weten wat er gebeurt en worden niet verrast, terwijl je eigen reactie niet langer afhangt van stemming of drukte.
Volg één factuur door de cyclus. Merlijn IT Services bv verstuurt een factuur van € 5.000 exclusief btw, met € 1.050 btw tegen 21%, totaal € 6.050. De klant betaalt 90 dagen na de vervaldatum. Bij 10,4% wettelijke handelsrente bedraagt de rente over 90 dagen ongeveer € 155, ervan uitgaande dat de volledige periode binnen hetzelfde halfjaar met dat tarief valt. De incassokosten volgens de staffel zijn 15% van de eerste € 2.500, oftewel € 375, plus 10% van de volgende € 2.500, oftewel € 250, plus 5% van de resterende € 1.050, oftewel € 52,50. Totaal: € 677,50. Na 90 dagen bedraagt de vordering dus circa € 6.883: € 6.050 hoofdsom plus ongeveer € 155 rente plus € 677,50 incassokosten. Merlijn heeft ondertussen al € 1.050 btw aan de Belastingdienst afgedragen over een factuur die nog niet is betaald, omdat de onderneming het factuurstelsel toepast. Bij een kleine factuur geldt het minimum: 15% van € 200 is € 30, maar het minimumbedrag aan incassokosten is € 40.
Let op: Een consument moet een geldige veertiendagenbrief ontvangen voordat incassokosten kunnen worden gevorderd. De brief moet het verschuldigde kostenbedrag correct vermelden en minimaal veertien volle dagen bieden vanaf de dag na ontvangst. Een onjuiste termijn of gebrekkige formulering kan betekenen dat je opnieuw moet aanmanen. Koppel de termijn daarom aan ontvangst en kies bij verzending desgewenst een ruimere termijn, bijvoorbeeld drie weken na ontvangst.
Het vroegste waarschuwingssignaal is de ontwikkeling van betaalduur of DSO in de managementrapportage. Die laat verslechtering zien voordat een betalingsachterstand een verlies wordt.
Wanneer opvolgen niet meer loont en hoe je afboekt zonder de btw te verliezen
Er komt een moment waarop verdere opvolging meer kost dan zij oplevert: de vordering is klein, de debiteur reageert niet of de debiteur is insolvent. Escalatiemiddelen zijn neutrale instrumenten; weeg de kosten af tegen de omvang en verhaalbaarheid van de vordering. Een incassobureau rekent een vergoeding of percentage van de opbrengst. Een advocaat kan sommeren en procederen. Vorderingen tot en met € 25.000 worden doorgaans door de kantonrechter behandeld en daar is bijstand door een advocaat niet verplicht. Een betalingsregeling kan een goede uitkomst zijn, maar leg bedragen, data en gevolgen van een gemiste termijn schriftelijk vast.
Bij insolventie kan de vordering gedeeltelijk of volledig verloren gaan. Een akkoord met schuldeisers kan de btw-behandeling van het kwijtgescholden deel beïnvloeden; bespreek dit met je accountant voordat je corrigeert. De meeste contractuele betalingsvorderingen verjaren vijf jaar nadat zij opeisbaar zijn geworden. Voor de koopprijs bij consumentenkoop geldt echter in beginsel een termijn van twee jaar. Stuit de toepasselijke verjaring tijdig met een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin je ondubbelzinnig het recht op betaling voorbehoudt. Vraag juridisch advies bij escalatiestappen met wezenlijke gevolgen.
Daarna volgt de afboeking. Mogelijk is eerder al een voorziening voor dubieuze debiteuren gevormd, zoals dubieuze debiteuren uitlegt. Als de vordering oninbaar is, boekt Merlijn € 5.000 debet op kosten oninbare vorderingen, of ten laste van de voorziening als die bestaat, € 1.050 debet op te betalen btw en € 6.050 credit op debiteuren. Debet en credit bedragen beide € 6.050.
De btw wordt verwerkt in de reguliere aangifte. Je mag haar terugvragen zodra vaststaat dat de vordering geheel of gedeeltelijk oninbaar is. Uiterlijk één jaar na de afgesproken uiterste betaaldatum geldt de vordering voor de btw als oninbaar. Is geen termijn afgesproken, dan wordt uitgegaan van de wettelijke betaaltermijn na ontvangst van de factuur. Verwerk de correctie in de aangifte over het tijdvak waarin de oninbaarheid vaststaat of de jaartermijn eindigt. Verminder in rubriek 1a of 1b zowel de omzet als de bijbehorende verschuldigde btw. Betaalt de klant later alsnog geheel of gedeeltelijk, dan geef je de btw over het ontvangen deel opnieuw aan in het tijdvak van betaling. Houd afgeboekte posten daarom op een volglijst.
Deze teruggaaf geldt alleen bij het factuurstelsel, omdat de btw daar al bij facturering is afgedragen. Bij het kasstelsel wordt btw pas verschuldigd bij ontvangst; over een onbetaald bedrag is dan niets afgedragen en dus niets terug te vragen. Factuurstelsel en kasstelsel behandelt het verschil. De regeling heeft ook een spiegelbeeld: heb je een leveranciersfactuur niet betaald, dan moet eerder afgetrokken voorbelasting uiterlijk één jaar na de opeisbaarheid worden gecorrigeerd.
Het doel is het probleem vóór de btw-aangifte te zien en niet erna. Het debiteurenoverzicht van Neno toont de ouderdom van openstaande posten. De bankkoppeling stelt een match tussen betaling en factuur voor, zodat een onbetaalde factuur tijdig zichtbaar is en een niet-gematchte betaling niet als wanbetaling wordt gezien. Wil je dit overzicht voor je eigen debiteuren? Boek een demo of bekijk boekhouding en salarisadministratie. We kunnen je ook helpen bij het oprichten van een bv.
Veelgestelde vragen
Hoelang heeft een klant in Nederland om een factuur te betalen?
Als ondernemingen niets hebben afgesproken, geldt in beginsel 30 dagen na ontvangst van de factuur. Tussen ondernemingen kan doorgaans maximaal 60 dagen worden afgesproken; langer mag alleen onder voorwaarden. Een grootbedrijf mag tegenover een mkb-bedrijf of zzp’er niet meer dan 30 dagen bedingen. Voor consumenten bestaat geen vaste wettelijke maximumtermijn; 14 of 30 dagen is gebruikelijk, mits de termijn redelijk en duidelijk overeengekomen is.
Welke rente mag ik over een te late zakelijke factuur rekenen?
De wettelijke handelsrente. Deze bedraagt van 1 juli tot en met 31 december 2026 10,4% per jaar; in de eerste helft van 2026 was dit 10,15%. Het percentage wordt ieder halfjaar opnieuw vastgesteld. Controleer dus het tarief dat geldt voor de periode waarin de vertraging valt.
Mag ik incassokosten rekenen en hoeveel?
Ja, als aan de voorwaarden is voldaan. De wettelijke staffel bedraagt 15% over de eerste € 2.500, 10% over de volgende € 2.500, 5% over de volgende € 5.000, 1% over de volgende € 190.000 en 0,5% over het meerdere. Het minimum is € 40 en het maximum € 6.775. Bij zakelijke klanten kunnen redelijke contractuele afspraken afwijken; bij consumenten geldt de wettelijke staffel als maximum.
Moet ik een veertiendagenbrief sturen?
Aan een consument wel voordat incassokosten verschuldigd worden. De brief moet het juiste bedrag aan incassokosten vermelden en veertien volle dagen geven vanaf de dag na ontvangst. Bij zakelijke debiteuren is deze brief niet verplicht, hoewel een laatste sommatie verstandig blijft en de algemene voorwaarden de kosten kunnen regelen.
In mijn voorwaarden staat 60 dagen. Is dat toegestaan?
Tussen ondernemingen is 60 dagen doorgaans toegestaan. Een langere termijn is alleen onder voorwaarden geldig en mag niet kennelijk onbillijk zijn. Een grootbedrijf mag tegenover een mkb-leverancier of zzp’er maximaal 30 dagen bedingen; een strijdige langere termijn is nietig.
Kan ik de btw op een onbetaalde factuur terugkrijgen?
Ja, bij toepassing van het factuurstelsel. Corrigeer de aangifte over het tijdvak waarin vaststaat dat de vordering oninbaar is, en uiterlijk wanneer één jaar na de overeengekomen uiterste betaaldatum is verstreken. Betaalt de klant later alsnog, dan wordt de btw over het ontvangen deel opnieuw verschuldigd.
Geldt de eenjaarstermijn ook bij het kasstelsel?
Nee. Bij het kasstelsel draag je btw pas af wanneer je betaling ontvangt. Over het onbetaalde bedrag is daarom geen btw afgedragen en bestaat geen teruggaaf.
Wat gebeurt er als mijn klant failliet gaat?
De vordering kan gedeeltelijk of volledig verloren gaan. Zodra voldoende zeker is dat zij niet wordt betaald, kan zij voor de btw als oninbaar worden behandeld. Een akkoord of gedeeltelijke uitkering kan de correctie beïnvloeden; stem dat af met je accountant.
Hoelang kan ik wachten voordat de vordering verjaart?
Voor veel contractuele betalingsvorderingen geldt een termijn van vijf jaar vanaf opeisbaarheid. Een vordering tot betaling van de koopprijs bij consumentenkoop verjaart in beginsel al na twee jaar. Een geldige schriftelijke stuiting begint een nieuwe termijn. Controleer bij twijfel welke termijn op jouw vordering van toepassing is.
Hoe boek ik een oninbare vordering af?
Boek de kosten oninbare vorderingen, of de bestaande voorziening, debet voor het bedrag exclusief btw. Boek de correctie op te betalen btw debet en crediteer debiteuren voor het totale factuurbedrag. Voor Merlijn is dat € 5.000 plus € 1.050 tegenover € 6.050.
Written by
Nick Knuppe
CEO en oprichter

